در این بخش با "سوره های جز سی ام" آشنا خواهیم شد .   
78- نبا [خبر]

خبر مهم و بزرگ قیامت که مردم درباره‏اش از یکدیگر «سؤال‏» مى‏کنند، در آیات اول سوره بیان شده است. در بعضى روایات، این نبا به على(ع) تاویل شده است. (المیزان ج 20 ص 261.)
نام دیگر سوره، «عم‏» است‏یعنى «از چه؟» زیرا سوره با این کلمه آغاز مى‏شود و نام سومش، «تساؤل‏» مى‏باشد، یعنى «از هم پرسیدن‏». به نام «معصرات‏» هم ذکر شده است (که در آیه 14 آمده).
محور اساسى این سوره، ضرورت و حتمیت قیامت، و استدلال بر آن و توصیف آن مى‏باشد. چون خبر از نظامى متقن و استوار مى‏دهد، بعنوان نمونه‏اى از آن، برخى از نظامهاى طبیعت در مورد شب و روز و کوه و گیاه و زمین و ... را بیان مى‏کند و آن روز حق را که تخلف ناپذیر است و مایه حسرت و ندامت کافران، به یادها مى‏آورد.
بعد از سوره معارج در سال دوم بعثت در مکه نازل شده و داراى 40 آیه مى‏باشد.



79- نازعات [آنها که از روى قوت مى‏کشند]
خداوند در نخستین آیه به نازعات قسم خورده است. نازعات، فرشتگانى هستند که جان مردم را مى‏گیرند، یا روح کافران را به شدت قبض مى‏کنند، یا ستاره‏هائى هستند که از افقى غایب شده و در افق دیگر پیدا مى‏شوند.
در هر صورت خداوند به فرشتگان، به عنوان واسطه‏هائى در تدبیر امور جهان سوگند یاد کرده و اهمیت نقش آنها را بازگو مى‏کند. بخشى از نبوت موسى و دعوت او از فرعون طغیان گر بسوى تزکیه و هدایت، نقل شده، آیه 15 به بعد.
و در ادامه، این سوره هم بر اساس آخرت و قیامت و اثبات آن و حالت مردم در بهشت و دوزخ مى‏باشد و در اوائل بعثت در مکه نازل شده و 46 آیه دارد. نزول این سوره بعد از سوره «نباء» است.



80- عبس [چهره در هم کشید]
سوره، عتاب و ملامت است از اینکه ثروتمندان را بر ضعفا و مساکین مؤمن مقدم بدارند.
در حضور پیامبر جمعى از بزرگان قریش در مکه جمع بودند که نابینائى بنام «ابن ام مکتوم‏» وارد شد. با ورود او یک نفر به جهت ناراحتى از ورودش، چهره در هم کشید و عبوس شد (آن یک نفر یا پیامبر بود یا مردى از بنى امیه: بنا به اختلاف روایات) خداوند از این نحوه برخورد، انتقاد کرده و متذکر برخى نکات اخلاقى و تربیتى مى‏شود.
سوره با یادى از مراحل خلقت انسان و نعمتهاى خدا و حیات در زمین و سپس قیامت و چهره‏هاى خندان و اندوهگین در آخرت، ادامه و پایان مى‏یابد نام دیگرش سوره «اعمى‏» (نابینا) است.
بعد از سوره نجم، در سال دوم بعثت و در مکه نازل شده و داراى 42 آیه مى‏باشد.



81- تکویر [در هم پیچیده شدن]
در هم پیچیده شدن خورشید، و تمام شدن نور آن بمنزله پایان نظام این جهان و از علائم قیامت است که در آیه اول به آن اشاره شده است. سپس درباره انکشاف اعمال انسان در آن روز مطلبى دارد.
سوره تکویر (یا: کورت) بیشتر در مورد معاد است. و در قسمتى هم حمایت و تاییدى از پیامبر نموده و اتهامات را از او دفع مى‏کند.
بعد از سوره «تبت‏»، در سال اول بعثت در مکه نازل شده و 29 آیه دارد.



82- انفطار [شکافته شدن]
این سوره هم، در مورد قیامت و سر انجام نیکان و بدان در بهشت و دوزخ مى‏باشد و شکافته شدن آسمان، بمعناى در هم ریختن این نظام قائم، باز هم پیش درآمدى بر رستاخیز و از جمله شرائط متصل به قیامت است. و از ثبت و ضبط دقیق اعمال هر انسان مطالبى دارد که توسط دو فرشته انجام مى‏گیرد.
این سوره، با 19 آیه، بعد از «نازعات‏» در سال 3 بعثت در مکه نازل شده است.



83- مطففین [کم فروشان]
در آیه اول این سوره، نکوهش و هشدارى به کم فروشان آمده است و براى اصلاح اقتصادى در جامعه، از زشتى این کار و بیان عقوبت‏هاى سخت اخروى براى آنان و براى تکذیب کنندگان و فاجران سخنانى گفته شده است و ستایشى هم از ابرار و صالحان.
این، آخرین سوره‏اى است که در مکه نازل شده و در واقع، در سفر هجرت پیامبر قبل از رسیدن به مدینه نازل گشته است و گویاى کمفروشى و اختلال در وزن و کیلى است که مردم مدینه گرفتارش بودند. و 36 آیه دارد. بنام سوره «تطفیف‏» هم نقل شده است.



84- انشقاق [دو شقه شدن و شکاف برداشتن]
باز هم از علائم ظهور قیامت، در هم ریختن و پاره شدن نظام جهان بالا بیان شده است (آیه 1) آنچنانکه در سوره‏هاى تکویر و انفطار بیان شد.
این سوره هم مانند سوره‏هاى کوچک مکى، تکیه‏اش روى مبدء و معاد است و سیر انسان را به سوى خدا و سرنوشت ابدى‏اش در آخرت، و حساب و کتاب، بیان مى‏کند.
بعد از سوره انفطار در مکه نازل شده و 25 آیه دارد.



85- بروج [برج‏ها]
در اولین آیه، به آسمانى که داراى برج‏هاست‏سوگند یاد شده است. برجهاى آسمان، جایگاه و خط سیر ستارگان در آسمان است. بعضى هم آن را برجهاى دوازده گانه فلکى دانسته‏اند. و در بعضى احادیث، دوازده برج به دوازده امام تاویل شده است.
در این سوره هشدار و تهدیدى است نسبت به کسانى که مؤمنین را تنها به جرم مؤمن بودن، آزار مى‏دادند و این را بعنوان آزمایشى از سختیها و مشکلات در پیش پاى مؤمنان در راه ایمان و اعتقاد مى‏داند.
داستان «اصحاب اخدود» که در آتش سوختند - به جرم ایمان - و نیز سپاه فرعون و ثمود، و نمونه‏اى از مؤمنانى که در راه ایمان، بر شدائد فرعونى صبر و مقاومت کردند بیان شده است تا امت محمد (ص) هم از استقامت آنان، درس صبر بیاموزند و نوید پیروزى به مسلمین داده شده است.
این سوره را، سوره پیامبران نیز گفته‏اند. بعد از سوره شمس و در اوائل بعثت در مکه نازل شده و 22 آیه دارد.



86- طارق [ستاره ظاهر شونده]
در آیه نخست، به آسمان و ستاره‏هاى درخشان و ظاهر شونده، قسم یاد شده است.
محور سخن در این سوره، معاد است و با بیان قدرت کامل خدا، بر تحقق آن در آینده استدلال مى‏کند و با بیان اصل خلقت انسان، او را در جهت تربیت معنوى و روى آوردن به فطرت توحیدى سوق مى‏دهد.
این سوره در اوائل بعثت در مکه و بعد از سوره «بلد» نازل شده و داراى 17 آیه مى‏باشد.



87- اعلى [برتر]
در آیه اول خدا را با صفت «برتر» بیان کرده است و به تسبیح او، که آفریدگار و مدبر جهان است فرمان داده است.
در این سوره، حیات برتر و جاودانه آخرت، و «فلاح‏» در سایه «تزکیه‏» و «ذکر» و «نماز» مطرح شده، و همه، در رابطه با توحید الهى است.
پیامبر این سوره را دوست داشت و در نماز جمعه و عید فطر و قربان آن را مى‏خواند و ذکر سجده را از آیه اول این سوره الهام گرفته است.
بعد از سوره تکویر و در اوائل بعثت در مکه نازل شده و داراى 19 آیه مى‏باشد.



88- غاشیه [فرا گیرنده]
یکى از نامهاى روز قیامت است که در آیه اول بیان شده است. فراگیرنده و احاطه کننده مردم، از نظر هراس و وحشت، از نظر محاسبه و بررسى اعمال و ...
در این سوره، مردم از نظر شقاوت و سعادت اخروى به دو بخش تقسیم شده‏اند و کیفر و پاداش هر یک، در بهشت و جهنم بیان شده است و ربوبیت‏خداوند یادآورى مى‏شود و در نهایت، بازگشت همه انسانها براى حساب، در نزد پروردگار، مطرح شده است.
بعد از سوره ذاریات در مکه نازل شده است و 26 آیه دارد.



89- فجر [سپیده دم]
در آیه اول، خداوند، به فجر قسم خورده است. به این انفجار نور در خیمه ظلمت‏شب. جالب است که بدانیم سوره «فجر» بعد از سوره «لیل‏» نازل شده است همچنانکه در طبیعت هم سپیده دم فجر، پس از «شب‏»، فرا مى‏رسد.
این سوره را، در روایات، سوره حسین بن على دانسته‏اند و به خواندن آن توصیه کرده‏اند. (امام صادق‏«ع‏»: اقرؤا سورة الفجر فى فرائضکم و نوافلکم فانها سورة الحسین بن على(ع) (تفسیر برهان ج 4 ص 457.))
اینهم جالب است. چرا که قیام کربلاى حسین، خود انفجارى فجرى از ایمان و جهاد بود در ظلمت‏شب جور و شرک بنى امیه. و همچنانکه با فجر و آغاز روز، حرکت و حیات مردم، شروع مى‏شود، با خون حسین و یارانش در عاشورا، اسلام جانى تازه گرفت و حیاتى مجدد یافت. در مفهوم «فجر»، در تفاسیر، مصداقهاى گوناگونى ذکر شده است.
در این سوره، از وابستگى به دنیا که در نتیجه طغیان و کفران نعمت پدید مى‏آید نکوهش شده و وعده عذاب شدید در دنیا و آخرت داده شده است و در پایان، باز هم گریزى به معاد و تاکیدى روى رجعت انسان به سوى پروردگار، آمده است.
چهلمین سوره‏اى است که در سال دوم یا سوم بعثت در مکه نازل شده و 30 آیه دارد.



90- بلد [شهر]
منظور، شهر مکه، زادگاه و وطن پیامبر است که در اولین آیه این سوره، خداوند به آن، سوگند یاد کرده است.
سوره، خلقت انسان را در رنج و سختى، (بعنوان کوره‏اى از حوادث در جهت‏ساخته و پرداخته شن انسان) بیان مى‏کند و نیز اشاره‏اى به اینکه بر کارهایش نظارت مى‏شود و بنا بر این باید در آزادى اسیران، اطعام گرسنگان و سفارش به صبر و رحمت بکوشد. «صبر بر طاعت‏» و «صبر از معصیت‏» و «صبر بر مصیبت‏» در این سوره بطور ضمنى آمده است.
بعد از سوره «ق‏»، در سال 3 بعثت، در مکه نازل شده است و داراى 20 آیه مى‏باشد.



91- شمس [خورشید]
نخستین آیه، مشتمل بر سوگند به خورشید و فروغش مى‏باشد.
پس از چندین سوگند متوالى، پیام سوره این است که: «فلاح‏» در سایه تزکیه نفس، و زیان و تباهى، در اثر پوشاندن و گمراه ساختن نفس مى‏باشد.
داستان ثمود در رابطه با «ناقه صالح‏» شاهدى بر سخن فوق است که در سوره آمده است.
بعد از سوره قدر (و به نقل برخى بعد از سوره حج) در سال دوم بعثت در مکه نازل شده و 16 آیه دارد.



92- لیل [شب]
خداوند، به شب، هنگامى که جهان و انسانها را فرا مى‏گیرد سوگند خورده است. (آیه 1)
شب و روز، خلقت و تلاش انسانها، هدایت الهى، انذار و تبشیر و قیامت و پاداش ... از مطالب این سوره است و توجه خاصى به انفاق اموال در این سوره مى‏باشد.
قبل از سوره فجر و بعد از سوره «اعلى‏» نازل شده است. به این ترتیب نگاه کنید:
شب - فجر - ضحى و نور - انشراح ... این ترتیب نزولى چند سوره‏اى است که پیاپى آمده، آیا در نظام طبیعت هم چنین نیست؟!
از سوره‏هاى مکى است و 22 آیه دارد.



93- ضحى [نور و روشنائى]
خداوند به روشنائى روز و فراگیرى شب قسم یاد کرده که پیامبر را رها نکرده است (آیات 1 - 3).
مى‏دانیم که مدتى وحى از پیامبر قطع شد و این بهانه‏اى براى عیبجوئى مشرکین بود که خداوند با فرستادن این آیات در جهت تقویت روحى و تایید پیامبر رحمت‏خود نازل کرد. سیزدهمین سوره است که بعد از سوره قلم و قبل از «مزمل‏» در مکه و اوائل بعثت نازل شده و 11 آیه دارد.



94- انشراح [گشاده شدن، وسیع شدن]
شرح صدر و فراخى سینه، کنایه از ظرفیت زیاد، براى دریافت‏حقائق و تحمل سختیهاى راه دعوت است. در آیه اول خداوند، عطاى چنین شرح صدرى را به پیامبر بیان مى‏کند و او را دعوت به کار مستمر و پیگیر مى‏نماید و نوید مى‏دهد که: با هر سختى، آسانى است.
(نانبرده رنج، گنج میسر نمى‏شود مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد)
این سوره بعد از «ضحى‏» نازل شده و مکى است (و بعضى گفته‏اند مدنى است). بعضى این سوره را با سوره قبلى‏اش، مجموعا یکسوره حساب کرده‏اند.
سوره «الم نشرح‏» داراى 8 آیه مى‏باشد.
نام دیگر این سوره، «شرح‏» است.



95- تین [انجیر]
در این سوره به انجیر و زیتون و طور سینا قسم خورده شده است.
تین و زیتون، نام دو میوه است، یا به درخت این دو میوه قسم خورده شده، و به قول بعضى‏ها نام دو کوهى است که دمشق و بیت المقدس بر آن استوار گشته و رمز سوگند یاد کردن به این دو کوه و به طور سینا آن است که این سه جا، خاستگاه و محل بعثت بسیارى از پیامبران بوده است. در کنار این سه قسم، به مکه هم سوگند یاد شده، که محل بعثت پیامبر اسلام است.
بعد از همه اینها، سخن از انسان و آفرینش او و ایمان و عمل صالحش مى‏باشد و اینکه در اثر بى تقوائى، انسان به پست‏ترین جایگاهها هم سقوط مى‏کند مگر مؤمنان صالح.
در سال سوم بعثت در مکه نازل شده (بعد از سوره بروج) و 7 آیه دارد.



96- علق [خون بسته، زالو، کرم]
در آیه دوم، مبدء خلقت انسان از «علق‏» مى‏داند، کرمى زالو شکل، اسپرماتوزوئید.
بعضى هم علق را از ریشه تعلق و وابستگى گرفته‏اند و گفته‏اند انسان از وابستگى و تعلقات خلق شده است.
اولین سوره‏اى است که در غار حرا، هنگام بعثت پیامبر، بر او نازل شده است و سخن از خواندن و آفرینش انسان و تسلیم او و طغیانش به میان آمده است. این سوره مکى است و 19 آیه دارد.



97- قدر [اندازه، سنجش، ارزش]
در این سوره، از شب ارزش آفرینى و اندازه‏گیرى و مقدرات انسان سخن به میان آمده است. شبى که از هزار ماه برتر است (در بعضى روایات شیعه، این هزار ماه به مدت حکومت ظالمانه بنى امیه تفسیر شده که هزار ماه طول کشیده است (به نقل المیزان جلد 20 ص 474.).)
و در یکى از شبهاى ماه رمضان (21 یا 23) قرار دارد. و شبى است که قرآن در آن بر قلب پیامبر نازل گشته است. شب اتصال مطلق میان زمین و ملکوت اعلاست و فرود آمدن فرشته‏ها از آسمان، و شب سلامتى است.
این سوره، در حدود سال 4 بعثت، بعد از سوره «عبس‏» در مکه نازل شده و 5 آیه دارد و سوره‏اى است بسیار مبارک و با فضیلت.



98- بینه [دلیل روشن و حجت آشکار]
این سوره، بیانگر رسالت عام پیامبر نسبت به همه مشرکین و یهود و نصارى است و دعوت او را از همه بشریت به آئین حق باز مى‏گوید و صلاح جامعه انسانى را در سایه اعتقاد و عمل مى‏داند.
گرایش مشرکین و اهل کتاب را به ایمان توحیدى، در سایه آمدن «بینه‏» مى‏داند و خود محمد (ص) نمونه و مصداقى از این حجت آشکار براى اندیشه‏ها و پیروان ادیان دیگر است (امام باقر فرموده است: البینه محمد رسول الله «ص‏» (المیزان ج 20 ص 482) به نقل از تفسیر القمى.)
به نام «لم یکن‏» هم مشهور است و این نام از آغاز سوره اقتباس شده است. از نام‏هاى دیگر این سوره «اهل الکتاب‏» «قیامت‏»، «بریه‏» و «انفکاک‏» است.
بعد از سوره طلاق نازل شده و از سوره‏هاى مدنى است و 8 آیه دارد.



99- زلزال [لرزش و زلزله]
در آیه اول وقوع زمین لرزه مهیب را هنگام ظهور قیامت بیان مى‏کند. زلزله‏اى که در پى آن بر انگیختن مردم براى روز دادرسى عمومى در محشر و پاداش خوبیها و کیفر بدى‏ها است.
نام دیگر سوره، «زلزله‏» است. 8 آیه دارد و بعد از سوره نساء در مدینه نازل شده است.



100- عادیات [دوندگان]
عادیات، اسبهاى تیزتک و تندرو مى‏باشد که هنگام دویدن، همهمه صدایش بگوش مى‏رسد. خداوند در نخستین آیه، به چنین اسبها و اسب‏سواران چابک که از سم اسبان آتش مى‏پرد و سحرگاهان بر سر دشمن هجوم مى‏آورند، سوگند مى‏خورد و برخى نکات تربیتى و انسان‏شناسى و کفران انسان نسبت به نعمتها و مالدوستى شدید انسان، در پى آن مطرح مى‏شود و با اشاره‏اى به رستاخیز و قیامت، پایان مى‏گیرد.
لحن آیات مى‏رساند که باید در مدینه و پس از تشریع حکم جهاد با دشمن، آیات، نازل شده باشد. در روایات آمده که این سوره درباره على(ع) و گروه پارتیزانى او که در جنگ «ذات السلاسل‏» به دشمن شبیخون زدند، نازل شده است که گروههاى اعزامى سابق ناموفق بودند ولى این گروه توانستند ضربه خود را بزنند.
این سوره مدنى است و 11 آیه دارد و پس از سوره «عصر» نازل گشته است.



101- قارعه [کوبنده]
از نام‏هاى قیامت است که در سه آیه اول آمده است.
قیامت، کوبنده دلهاست با ترس. و کوبنده دشمنان خداست، با عذاب.
در این سوره از قیامت و حالت‏خوشى و ناراحتى نیکوکاران و بدکاران سخن گفته شده است.
بعد از سوره ایلاف، در مکه در اوائل بعثت نازل شده و 11 آیه دارد.



102- تکاثر [افتخار به زیادى ثروت و عزت]
در دو آیه اول از تکاثر نکوهش شده، یعنى افزون طلبى در ثروت و قدرت، و افتخار کردن به کثرت اموال و قوم و قبیله و عزت اجتماعى. مشرکین براى اثبات عظمت‏خود از جهت نفرات، حتى مرده‏هاى خود را هم در گورستان به حساب مى‏آوردند. چه بازیچه و مشغولیتى!... در بعضى تفاسیر، به قومى از یهود تفسیر شده و در بعضى به دو قبیله از قریش و در بعضى هم به دو گروه از انصار.
این سوره، بعد از سوره کوثر، نازل شده و 9 آیه دارد و از سوره‏هاى مکى است.



103- عصر [زمان، بعد از ظهر، فشار، و ...]
در اولین آیه، خداوند به عصر قسم یاد کرده است.
مفسرین، عصر را به معانى گوناگونى بیان کرده‏اند، از قبیل: عصر نبوت، عصر نزول قرآن، عصر قیامت، عصر دولت مهدى، نماز عصر، روزگار، و معانى دیگر...
در جواب این سه قسم، سوره به بیان خلاصه‏اى از معارف قرآن اشاره مى‏کند و آن عبارت است از: «ایمان‏»، «عمل صالح‏»، «حق‏»، «صبر». در بیانى خلاصه و مختصر، مفاهیم بلند و فراوانى بیان شده است.
این سوره، مکى است و با 3 آیه در سال اول بعثت بعد از سوره انشراح نازل شده است.



104- همزه [عیبجو و طعنه زن]
در این سوره از کسانى که از دیگران عیجبوئى کرده و با حرکات چشم و ابر و مسخره‏شان مى‏کنند و به ثروتهاى جمع شده خود مغرورند نکوهش شده است و وعده آتش به آنها داده شده و آیات تنذیرى این سوره مربوط به آغاز دعوت و دوران درگیرى با اشراف است.
بعد از سوره قیامت نازل شده و از سوره‏هاى مکى است و 9 آیه دارد.



105- فیل
در این سوره داستان فیل سواران ابرهه را که براى ویران کردن خانه توحید، کعبه، هجوم آورده بودند و با قدرت خداوند نابود شدند بطور خلاصه بیان کرده است.
خود این واقعه، که قبل از اسلام رخ داده بود مبدء تاریخ شد و آن سال به «عام الفیل‏» مشهور گشت. بنا به نقل مورخین، در همان سال هم پیامبر متولد شد و 40 سال بعد از آن ماجرا به رسالت مبعوث گشت.
این تاریخچه و یادآورى آن در قرآن، هشدارى است به کسانى که از در جنگ و ستیز با خدا و آئین او وارد مى‏شوند.
این سوره هم بعد از «کافرون‏» در اوائل بعثت در مکه نازل شده و 5 آیه دارد.
بعضى این سوره را با سوره بعدى یکى دانسته‏اند، چون مطالبشان بهم مربوط است.



106- ایلاف [الفت دادن]
نام دیگر سوره «قریش‏» است. در رابطه با سوره قبلى، که دشمنان حبشى مهاجم به کعبه نابود شدند، این کار، بخاطر تجمع خاطر و انس و الفت و ایمنى «قریش‏» در کوچ‏هاى تابستانى و زمستانى انجام گرفت و در مقابل، از آنان انتظار است که خدا را پرستش کنند.
سوره مکى است و بجهت پیوستگى مطالبش با سوره فیل، بعضى‏ها این دو را یک سوره حساب کرده‏اند.
5 آیه دارد و در سال 3 بعثت، بعد از سوره «تین‏» نازل شده است.



107- ماعون [ظرف غذا]
در آخرین آیه، از نمازگزاران سهل‏انگار و ریاکار که از اطعام و سیر کردن گرسنگان با ظرفهاى پر از غذا جلوگیرى مى‏کنند نکوهش شده است و اینها همه در ردیف تکذیب‏کنندگان دین محسوب شده‏اند به این مناسبت، این سوره بنام سوره «دین‏» هم گفته شده است.
نقل شده که نزول سوره درباره ابوجهل و کفار قریش بوده است.
این سوره بعد از تکاثر و قبل از «فیل‏» و در مکه در سال 2 بعثت نازل شده و 7 آیه دارد.



108- کوثر [خیر فراوان]
در اینکه منظور از کوثر، نهرى است در بهشت، یا حوضى در محشر، یا ذریه و فرزندان زیاد، یا علماى امت، یا نبوت و قرآن، یا علم و حکمت‏یا ... نظریه‏هاى گوناگونى وجود دارد.
منظور هر کدام باشد، این خیر کثیر را خداوند به پیامبر اعطا کرده است (آیه 1)
این سوره یک سطرى که 3 آیه دارد و از اعجازهاى قرآن است در جواب عیبجوئى‏هاى مشرکین نازل شده که بخاطر نداشتن فرزند پسر، پیامبر را مقطوع النسل و «ابتر» مى‏گفتند.
بعد از «عصر» یا «عادیات‏» در مکه نازل شده است. سال اول بعثت. بعضى هم گفته‏اند که در «صلح حدیبیه‏» نازل شده است.



109- کافرون [کافرها]
در این سوره، خداوند به پیامبر فرمان برائت از خدایان مشرکین و عقاید باطل آنها را مى‏دهد. چرا که میان توحید و شرک، هرگز سازشى نیست.
نزول این سوره در پى آن بود که بعضى از مشرکین، از پیامبر مى‏خواستند که مدتى بت‏هاى آن را عبادت کنند تا آنها هم خداى محمد را بپرستند. سوره، مسلمانان را از سازش بر سر اصول اعتقادى و مبانى بنیادى مکتب بر حذر مى‏دارد. بنام سوره «عبادات‏» هم گفته شده است.
6 آیه دارد و بعد از سوره ماعون (یا: فیل) در اوائل بعثت در مکه نازل شده است.



110- نصر [یارى]
در این سوره، از نصر و یارى خدا و پیروزى و فتح بزرگ است که از سوى خدا فرا رسیده است و مردم فوج فوج به دین خدا مى‏گروند.
گفته‏اند که در ایام «حجة الوداع‏» سال آخر عمر پیامبر در «منا» نازل شده و آخرین سوره‏اى است که به نحو کامل و یکجا آمده است. بعد از سوره توبه و 3 آیه دارد.
نام دیگرش «تودیع‏» است. چرا که بعنوان آخرین سوره‏ها، وداعى با پیامبر و پیامبر با امت محسوب مى‏شود و در آن اشاره‏اى به وفات رسول گرامى اسلام شده است.



111- تبت [شکسته باد]
ابولهب، و همسر آتش افروز و هیزم‏کش او از سردمداران مشرکین مخالف پیامبر بودند و آن حضرت را آزار مى‏دادند. در این سوره (آیه 1) نفرین شده که شکسته باد دستان ابولهب و خودش نابود باد.
نام دیگر سوره، «مسد» است. یعنى ریسمانى بافته شده از لیف خرما. در مورد همسر ابولهب در آخرین آیه مى‏گوید که در گردن زنش در حالت عذاب ریسمانى از این نوع خواهد بود. سوره لهب هم گفته شده است.
بعد از سوره «فاتحه‏» و به قولى بعد از «مدثر» در اوائل بعثت در مکه نازل شده و 6 آیه دارد.



112- اخلاص [خالص کردن]
سوره «اخلاص‏»، یا «توحید»، یا «قل هو الله‏» وحدانیت و اوصاف خداوند را بیان مى‏کند و بسیار فضیلیت دارد معادل یک سوم قرآن است. به نام سوره «اساس‏» هم یاد شده است.
سوره در جواب درخواست گروهى از یهود که از پیامبر، اوصاف خداوند را پرسیده بودند، نازل شده است.
«قل هو الله‏» نسب نامه خدا است.
در مورد این سوره، امیر المؤمنین فرموده است که: «قل هو الله‏»، نسب نامه خداست.
این سوره بعد از «ناس‏» در اوائل بعثت در مکه نازل شده و 4 آیه دارد.



113- فلق [صبح]
در این سوره فرمان به پیامبر است که به خدائى که آفریدگار فلق و سپیده دم است از شر همه پدیده‏ها و شر ظلمت فراگیر و جادوگران و حسودان، پناه ببرد.بعد از سوره فیل و قبل از ناس در مکه نازل شده و 5 آیه دارد.



114- ناس [مردم]
در این سوره هم مثل سوره قبلى، خداوند به پیامبر فرمان داده که به پروردگار مردم، فرمانرواى مردم و معبود مردم، از شر وسوسه گران از جن و انس پناه ببرد.
این سوره و سوره فلق را، «معوذتین‏» هم گفته‏اند. زیرا که در آغاز هر دو، مسئله تعویذ و پناه بردن به خدا از شرور حسودان و افسونگران و جادوگران مطرح شده که دشمنان از طریق جادو و افسون قصد صدمه رساندن به پیامبر را داشتند.
بعضى هم این دو سوره را از سوره‏هاى مدنى دانسته‏اند که با هم نازل گشته‏اند.
سوره «ناس‏» بعد از سوره «فلق‏» و قبل از «قل هو اللّه‏» نازل شده و 6 آیه دارد.
با آرزو و امید اینکه با شناخت بهتر و بیشتر قرآن و عمل کردن به این کتاب آسمانى سعادت و فلاح را بدست آوریم، با نقل چند بیت از اشعار «اقبال لاهورى‏»این نوشته را به پایان مى‏بریم:
نقش قرآن چون که بر عالم نشست نقشهاى پاپ و کاهن را شکست
فاش گویم آنچه در دل مضمر است این کتابى نیست، چیزى دیگر است
چون که در جان رفت جان دیگر شود جان چو دیگر شد، جهان دیگر شود.


منبع : وبگاه قرآن پژوهان